η ελληνική εκδοχή
Το μουσείο και η ταφόπλακα
"Το Πολυτεχνείο δεν θα γίνει μουσείο! Το Πολυτεχνείο ζει!", άκουσα μέσω τηλεόρασης να φωνάζει ένας νεαρός έξω από το Πολυτεχνείο πριν λίγες μέρες.
"Να μην προβάλλουμε την ιδεολογία μας ως μουσειακό είδος", είπε μόλις ο Κωστής Χατζηδάκης στην εκπομπή του Χατζηνικολάου.
Συνήθως πίσω από αυτές τις αναλογίες αναγνωρίζουμε την κρατούσα άποψη ότι τα μουσεία είναι νεκροταφεία αντικειμένων, ότι όταν βάζουμε ένα αντικείμενο σε ένα μουσείο το καταδικάζουμε σε θάνατο ή στη χειρότερη ότι έχει ήδη πεθάνει. Με άλλα λόγια, υποννοείται ότι επειδή αφαιρούμε το κτίριο, το αντικείμενο ή την ιδέα από τα συμφραζόμενά του, αυτό παύει να αποτελεί τμήμα της καθημερινότητάς μας, χάνει τη δυναμική του και τη δύναμή του να αποκτά νέες έννοιες, νέες αφηγήσεις και να εμπνέει με την παρουσία του. Αυτό είναι εν μέρει αληθές, με την έννοια ότι το αντικείμενο υφίσταται ένα 'σοκ ταυτότητας' όταν μετακινείται από το δρόμο στο μουσείο. Η παράθεση σε έναν ομοιογενή χώρο ανομοιογενών αντικειμένων διαφορετικών εποχών, πολιτισμών, συμφραζομένων (αυτό που ο Φουκώ περιέγραψε ως ετεροτοπία (Foucault, M. 1986, 'Of Other Spaces', Diacritics, 16, 22-27) μπορεί μερικές φορές να παραπέμπει σε κοιμητήριο. Και εδώ μπαίνει η συζήτηση πώς το μουσείο μπορεί να εμποδίσει η νεκροφάνεια των αντικειμένων να εξελιχθεί σε νεκρική λήθη δίνοντάς τα μια νέα ζωή.
Αυτή είναι μια ανάγνωση πίσω από τις παραπάνω συνήθεις αναφορές στα μουσεία - η κοιμητηριακή, η σχετική με το πάγωμα και τη λήθη. Όμως, νομίζω, ότι υπάρχει και μια άλλη ανάγνωση, κατά τη γνώμη μου πιο σημαντική και ίσως πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Νομίζω ότι πίσω από αυτές τις διατυπώσεις κρύβεται η αντίληψη που έχουμε για το μουσείο ως χώρου αυθεντίας και μονοσήμαντων ερμηνειών. Το μουσείο που ως τελικός κριτής έρχεται και αποδίδει "τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ", που αποτυπώνει σε λίγες γραμμές την αυθεντικότητα των αντικειμένων και την "αλήθεια" για αυτά. Το μουσείο που "δεν σηκώνει κουβέντα" και χαράσσει πάνω σε πλάκα τη μικρή ή μεγάλη ιστορία τους. Ο νεαρός που φωνάζει "το Πολυτεχνείο δεν είναι μουσείο, το Πολυτεχνείο ζει" ταυτίζει το μουσείο με μια άποψη, μια ιστορία, μια αφήγηση και δεν είναι διατεθειμένος να χαρίσει το Πολυτεχνείο, το δικό του Πολυτεχνείο σε κανέναν. Θέλει να έχει λόγο, θέλει να ακουστεί και φοβάται ότι σε ένα μουσείο η δική του φωνή, το "δικό του Πολυτεχνείο" μπορεί να μην έχει θέση. Και έχει δίκιο να φοβάται.
Στο δρόμο το Πολυτεχνείο ζει γιατί συζητιέται, γίνεται αντικείμενο αντιπαράθεσης ακόμα και μαλωμάτων. Στο μουσείο το Πολυτεχνείο μπορεί να πεθάνει όχι γιατί το μουσείο είναι νεκροταφείο, αλλά γιατί το μουσείο στην Ελλάδα (και όχι μόνο) δεν έχει μάθει να συζητάει, να αμφισβητεί και να αμφισβητείται. Το μουσείο πρέπει να γίνει δρόμος - Ο Duncan Cameron το είπε πριν από 40 τόσα χρόνια (Cameron, D. 1971, "The Museum: A Temple or a Forum?", Curator 14 (1): 11-24). Τότε, ίσως το Πολυτεχνείο να αξίζει να έρθει στο μουσείο.
Έτσι, νομίζω ότι οι φράσεις του νεαρού ή του Χατζηδάκη δεν κρύβουν μόνο φόβο για το θάνατο των αντικειμένων ή των ιδεών, αλλά και αγωνία για το τι θα γράφει η ταφόπλακα...
"Να μην προβάλλουμε την ιδεολογία μας ως μουσειακό είδος", είπε μόλις ο Κωστής Χατζηδάκης στην εκπομπή του Χατζηνικολάου.
Συνήθως πίσω από αυτές τις αναλογίες αναγνωρίζουμε την κρατούσα άποψη ότι τα μουσεία είναι νεκροταφεία αντικειμένων, ότι όταν βάζουμε ένα αντικείμενο σε ένα μουσείο το καταδικάζουμε σε θάνατο ή στη χειρότερη ότι έχει ήδη πεθάνει. Με άλλα λόγια, υποννοείται ότι επειδή αφαιρούμε το κτίριο, το αντικείμενο ή την ιδέα από τα συμφραζόμενά του, αυτό παύει να αποτελεί τμήμα της καθημερινότητάς μας, χάνει τη δυναμική του και τη δύναμή του να αποκτά νέες έννοιες, νέες αφηγήσεις και να εμπνέει με την παρουσία του. Αυτό είναι εν μέρει αληθές, με την έννοια ότι το αντικείμενο υφίσταται ένα 'σοκ ταυτότητας' όταν μετακινείται από το δρόμο στο μουσείο. Η παράθεση σε έναν ομοιογενή χώρο ανομοιογενών αντικειμένων διαφορετικών εποχών, πολιτισμών, συμφραζομένων (αυτό που ο Φουκώ περιέγραψε ως ετεροτοπία (Foucault, M. 1986, 'Of Other Spaces', Diacritics, 16, 22-27) μπορεί μερικές φορές να παραπέμπει σε κοιμητήριο. Και εδώ μπαίνει η συζήτηση πώς το μουσείο μπορεί να εμποδίσει η νεκροφάνεια των αντικειμένων να εξελιχθεί σε νεκρική λήθη δίνοντάς τα μια νέα ζωή.
Αυτή είναι μια ανάγνωση πίσω από τις παραπάνω συνήθεις αναφορές στα μουσεία - η κοιμητηριακή, η σχετική με το πάγωμα και τη λήθη. Όμως, νομίζω, ότι υπάρχει και μια άλλη ανάγνωση, κατά τη γνώμη μου πιο σημαντική και ίσως πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Νομίζω ότι πίσω από αυτές τις διατυπώσεις κρύβεται η αντίληψη που έχουμε για το μουσείο ως χώρου αυθεντίας και μονοσήμαντων ερμηνειών. Το μουσείο που ως τελικός κριτής έρχεται και αποδίδει "τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ", που αποτυπώνει σε λίγες γραμμές την αυθεντικότητα των αντικειμένων και την "αλήθεια" για αυτά. Το μουσείο που "δεν σηκώνει κουβέντα" και χαράσσει πάνω σε πλάκα τη μικρή ή μεγάλη ιστορία τους. Ο νεαρός που φωνάζει "το Πολυτεχνείο δεν είναι μουσείο, το Πολυτεχνείο ζει" ταυτίζει το μουσείο με μια άποψη, μια ιστορία, μια αφήγηση και δεν είναι διατεθειμένος να χαρίσει το Πολυτεχνείο, το δικό του Πολυτεχνείο σε κανέναν. Θέλει να έχει λόγο, θέλει να ακουστεί και φοβάται ότι σε ένα μουσείο η δική του φωνή, το "δικό του Πολυτεχνείο" μπορεί να μην έχει θέση. Και έχει δίκιο να φοβάται.
Στο δρόμο το Πολυτεχνείο ζει γιατί συζητιέται, γίνεται αντικείμενο αντιπαράθεσης ακόμα και μαλωμάτων. Στο μουσείο το Πολυτεχνείο μπορεί να πεθάνει όχι γιατί το μουσείο είναι νεκροταφείο, αλλά γιατί το μουσείο στην Ελλάδα (και όχι μόνο) δεν έχει μάθει να συζητάει, να αμφισβητεί και να αμφισβητείται. Το μουσείο πρέπει να γίνει δρόμος - Ο Duncan Cameron το είπε πριν από 40 τόσα χρόνια (Cameron, D. 1971, "The Museum: A Temple or a Forum?", Curator 14 (1): 11-24). Τότε, ίσως το Πολυτεχνείο να αξίζει να έρθει στο μουσείο.
Έτσι, νομίζω ότι οι φράσεις του νεαρού ή του Χατζηδάκη δεν κρύβουν μόνο φόβο για το θάνατο των αντικειμένων ή των ιδεών, αλλά και αγωνία για το τι θα γράφει η ταφόπλακα...
Σχόλιο
-
Σχόλιο από τον/την Kostas Arvanitis στις 2 Δεκέμβριος 2009 στις 1:22 -
Αρετή, η "μουσειακή ερμηνεία ως σημείο εκκίνησης και όχι ως κατάληξη της ερμηνευτικής διαδικασίας ενός ιστορικού γεγοντότος" είναι εξαιρετική προσέγγιση! Για να σε "τσινίσω" λίγο περισσότερο, ποια πιστεύεις ότ ι πρέπει να είναι η στάση ενός μουσείου "ανανεώσιμης πολυφωνίας" προς τις πιέσεις της μιας ή της άλλης ομάδας ανθρώπων να προβληθούν η μια ή η άλλη ιστορική ερμηνεία; Μπορεί/Πρέπει το μουσείο να μείνει "ουδέτερο";
-
Σχόλιο από τον/την Areti Galani στις 30 Νοέμβριος 2009 στις 14:29 -
Βέβαια υπάρχουν διαφορετικές μορφές διαλόγου και αυτό που βλέπουμε συχνά σε μουσεία που επιδιώκουν το διάλογο είναι η διαμόρφωση συγκεκριμένων πλαισίων μέσα στα οποία ο διάλογος μπορεί να λάβει μέρος – αυτά τα πλαίσια συχνά βοηθούν στην αποφυγή διατύπωσης, ή, μάλλον, έκθεσης ακραίων απόψεων (δηλαδή η μουσειακή ερμηνείας παραμένει ουσιαστικά ανέγγιχτη από προσωπικές ερμηνείες που μπορεί να θεωρηθούν παρά-λογες ή καθημερινές/κοινότοπες).
Πού εντοπίζεται ο διάλογος σε μουσεία που καταπιάνονται με την ερμηνεία συγχρονών ιστορικών γεγονότων; Είναι στα αντικείμενα που συμπεριλαμβάνονται στην έκθεση; Είναι στα ερμηνευτικά μέσα του μουσείου/έκθεσης; Είναι στο διάλογο μεταξύ του μουσείου και των επισκεπτών; ‘Η στο διάλογο μεταξύ των επισκεπτών εντός (και εκτός) του μουσείου; Πιστεύω ότι η τρίτη επιλογή είναι και η πιο ενδιαφέρουσα όταν το μουσείο επιθυμεί να περάσει από μία σταθερή μονοφωνική ή πολυφωνική μετάδοση σε μία ανανεώσιμη πολυφωνία που είναι και δυναμική και αντιπροσωπευτική του τρέχοντως φυσικού, κοινωνικού και πολιτιστικού χαρακτήρα της μουσειακής εμπειρίας και της χρονικής στιγμής που αυτή λαμβάνει χώρα . Ίσως να είναι αρκετό αν το μουσείο δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες γι αυτού του είδους το διάλογο όπου η μουσειακή ερμηνεία λειτουργεί ως σημείο εκκίνησης και όχι ως κατάληξη της ερμηνευτικής διαδικάσιας ενός ιστορικού γεγονότος.
-
Σχόλιο από τον/την Kostas Arvanitis στις 28 Νοέμβριος 2009 στις 18:05
-
Ναι, συμφωνώ ότι μουσείο δεν (πρέπει να) είναι μόνο χώρος όπου ακούγονται διαφορετικές φωνές, αλλά χώρος διαλόγου. Πιστεύω, βέβαια, ότι υπάρχει μια διαβάθμιση: ένα μουσείο που δεν προσφέρει χώρο στον αντίλογο ή ακόμα και το παράλογο, δεν είναι διατεθειμένο να κάνει ουσιαστικό διάλογο.
Συμφωνώ λοιπόν ότι ο διάλογος είναι μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση...και πιο δύσκολη! Γι'αυτό, δυστυχώς, μερικές φορές είναι προτιμότερο για ένα μουσείο να παραθέτει απλά τον αντίλογο σε αυτό που προσπαθεί να πει (έτσι και αλλιώς σπανίζουν αυτά τα μουσεία), αν δεν είναι σε θέση να ενσωματώσει το διάλογο στην κατασκευή των ερμηνειών, αφηγήσεων και εκθέσεων.
-
Σχόλιο από τον/την Κασίμη Γιώτα στις 28 Νοέμβριος 2009 στις 14:30 -
Αγαπητέ Κώστα
Διάβασα με ενδιαφέρον το ποστ. Αναρωτήθηκα αν το ίδιο το αντικείμενο ή η αξία που του αποδίδουμε καθιστά το μουσείο.."μουσείο". Όταν ο λόγος που αρθρώνει είναι βαρύς και έχει τη λογική του επί-λογου - αποφθέγματος ή (ακόμα και σήμερα) τη λογική του εύ-λογου, δεν είναι λίγοι αυτοί που αντιπροσωπεύονται πια από τέτοιες one way ερμηνείες? Από την άλλη το ζητούμενο είναι μόνο το μουσείο να γίνει όχημα αμφισβήτησης και αντί-λογου? Ή ακόμα παραπέρα να αναδείξει το "παρά-λογο", να προβάλλεται η διαφορετική ερμηνευτική προσέγγιση στη λογική της ένταξης και του συνυπολογισμού? Και η ανάγνωση της πολιτιστική μας κληρονομιάς να αποτολμά τη θεραπευτική του λόγου της?
Μήπως η λογική του δια-λόγου αποτελεί μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση με δεδομένο ότι φέρει ταυτόχρονα κονωνικούς, πολιτισμικούς, ιστορικούς κτλ παράγοντες και ενεργοποιεί στο τώρα (here and now) μηχανισμούς ζύμωσης και μετασχηματισμών? Και επιτρέπει και στο Πολυτεχνείο να ζει?
© 2012 Created by Kostas Arvanitis.
Με την υποστήριξη του
Πρέπει να είστε μέλος του Μουσειολογία για να προσθέσετε σχόλια!
Γίνετε μέλος του Μουσειολογία